ძმებო კახელებო, ნამდვილო ქართველებო, მხიარული სულით! თქვენთან გაიზარდა პატარა კახი (მეფე ერეკლე) მეფედ და გმირად. თქვენ გიყვართ მისი დროების გახსენება დიდი სიყვარულით, როცა ის, თქვენსავით მხიარული, მტერსაც კი სასტიკად ებრძოდა! რაც ჩვენი საყვარელი ერეკლეს მეფობის დრომ მომცა, რომ ახლა ჩემს ახალგაზრდულ ნაწერებში გამოვხატო, მეც, ძმებო კახელებო, თქვენ გიძღვნით ამას საჩუქრად. ეს იყოს ერთსულოვნების, ვაჟკაცობისა და მხიარულების საგანი. როცა თქვენებურად, სამშობლოს ღვინით გაიხარებთ გულს, ხელში სასმისით გაიხსენებთ წარსულ დროებს და რიგრიგობით შესვამთ წინაპრების შესანდობარს, მაშინ გაიხსენეთ ეს უცხოელი პოეტიც, რომელიც თქვენზე წერს!
კარი პირველი
„კეთილო მწყემსო, შენს წმინდა სამწყსოს ვავედრებ ჩემს სამეფოს! გულების მხილველო, შენ იცი, რა განსაცდელები დაატყდა თავს საქართველოს დღეს! ბევრია მტერი, უფალო, და მათ შეუძლიათ წაიყვანონ შენი ცხვრები (ხალხი)! გვეჩქარე, ჩვენო მფარველო, და აღადგინე დღეს საქართველო!“ ასე ლოცულობდა მეფე ერეკლე თავის ბანაკში, გულითადი რწმენით. ცის წინაშე დიდი მსხვერპლია მეფის ცრემლი სამშობლოსთვის! მეფემ თავისი ჯარი კრწანისის მინდორზე დააბანაკა სპარსელებთან საომრად. პატარა კახი ერეკლე ემზადება ძლიერი, რისხვიანი ბრძოლისთვის აღა მაჰმად ხანთან. ამ დროს სამხრეთიდან მტერი გამოჩნდა. მოწმენდილი, მშვენიერი ცა ზემოდან ანათებდა ბრძოლის ველს, და ერეკლეც მამობრივი ხმით ამხნევებდა ქართველ ჯარს: „ხედავთ, რა თავხედობით გროვდება ჩვენზე უსჯულოება! საქართველოს დღეს გადაწყდება მისი ბედი და უბედობა! დღეს სამშობლოს სიმამაცე სჭირდება! დღეს მეც თქვენს შორის ვარ მეომარი, როგორც თქვენგანი ერთი მხედარი: დღეს გამოჩნდება, ვინ არის ერთგული, ვის უფრო გვიყვარს, ძმებო, სამშობლო!“ „შენი გამჩენის ჭირიმე, შენი, რომ ისევ გაგვაგონე სასიხარულო ხმა!“ ერთხმად შესძახა ჯარმა მეფეს. „ჩვენ თუნდაც სულ ერთ დღეს დავიხოცებით, ოღონდ შენ იყავი, მეფევ, დღეგრძელი! მტერი რა მტერია, როცა ქართველი მეფე ერეკლეს ხედავს ნუგეშად; მისთვის სიცოცხლეს ვინღა დაზოგავს!“ ნეტარია მეფის მამობრივი გული, როცა ახალგაზრდა მეომრები, როგორც შვილები მამას, უცხადებენ თავიანთ სიყვარულს! დაჰკრეს ნაღარას, გულები შეაზარა და ჯარები მტერთან საომრად შეკრიბა. ნაღარას ხმა, ეს ბრძოლის ხმა, როგორ არ აგანთებს, ქართლის გმირო! მშიშარას ამხნევებს, მამაცს აღვიძებს და შეყვარებულსაც კი სულს უშფოთებს! დაიწყო მწარე, ძლიერი ომი; როგორც მშიერი ლომი ნადირს, ისე ეკვეთნენ ქართველი მხედრები სპარსელებს და მტკვარს შეურიეს სისხლის ღვარები! ორივე მხარე გააფთრებით იბრძვის, ორივე ომით გაქეზებულია. თამაზი, ენისელთ მოურავის ძე, და იოანე, კახთ აბაშიძე, ამტკიცებენ ქართველთა მკლავებს; მეფე ერეკლეს თავდადება ყველას ვაჟკაცობის სულს უნერგავს, – მაგრამ მაინც ვერ ხედავენ ბრძოლის დასასრულს. როცა ქართველებმა ნახეს, რომ საქმე გაჭირდა, მაშინვე ქუდები ჩაიკეცეს (ბრძოლის ნიშნად), ხმალს ხელი მოჰკიდეს მამაპაპურად და თავისებურად დაერივნენ მტერს! ბინდმა დააშორა მებრძოლი მტრები, გამარჯვებულები დარჩნენ ქართველები; მაგრამ როცა მეფე ჯარს უყურებს, გამარჯვება აღარ ახარებს: ძვირად დაუჯდა იგი ერეკლეს! ბევრმა ახალგაზრდამ, საქართველოს ნუგეშმა, აქ დადო თავი სამშობლოსთვის! ახლა მათი საფლავიც არსად ჩანს; ჰაერში გაქრა მათი სახელი და არსად დროის მოწმე ძეგლი არ გვიქადაგებს მათ საქმეებს; დუმილი ფარავს ერთგულ შვილებს!.. მაგრამ, ოჰ, გმირებო, ნუ შეშფოთდებით, თქვენ სამუდამო ხსოვნა გაქვთ თვით განგებისგან: რაც ერთხელ ცოცხლად სულს დააჩნდება, შვილიშვილებს გადაეცემა; ქართლი თქვენს ღვაწლსაც ვერ დადუმებს, სანამ აღა-მაჰმად-ხანს ახსენებს! მეფემ უბრძანა თავის მოხელეებს: „გვიჯობს, რომ ახლავე ქალაქში დავბრუნდეთ და ჩვენი ციხე სწრაფად გავამაგროთ, თორემ ხვალ სიმამაცით ვერაფერს გავაწყობთ, როცა აღა-მაჰმად-ხანი აქ დაგვინახავს; ხომ იცით, დიდი ჯარი ახლავს, და იქნება, რომ ციხეში დავხვდეთ, მათ ჩვენი ძალის ფიქრი მიეცეთ. ძველთაგან ასე ნაამბობია, რომ ზოგჯერ ხერხი ძალას სჯობია“. ყველა დაეთანხმა ამაზე მეფეს; ქალაქში დაბრუნდნენ იმავე ღამეს და სწრაფად ნარიყალას გალავნები ქართველთა ჯარისთვის თავშესაფრად იქცა! გათენდა დილა მზის ამოსვლით; მაგრამ მნათობმა სინათლის ნაცვლად სიბნელე მოჰფინა თბილისის არეს: აღა-მაჰმად-ხანი მიადგა ციხეს, სამი დღე და ღამე იდგა მასთან ჯარით, მაგრამ ვერაფერი ავნო ვერცერთი მხრიდან. დაღონდა სპარსთა მეფე, გაბრაზებული, და თურმე ყოველგვარი იმედდაკარგული ქართლიდან წასვლას აპირებდა; მაგრამ იუდა დროს ეძებდა! აჰა, მან ახლა მოიხელთა იგი და მოღალატის ანგარების ხელებმა სამშობლოს სიმტკიცის კარები აუღეს! მან მტრებს შესწირა თავისი თანამემამულეები! როცა ერეკლემ შეიტყო ეს ღალატი, მის ახალგაზრდა მეომრებს დამცირება მოემატა, მაშინვე აღენთო ხელმწიფე-გული, მტერზე ამაყად გამზადებული! მაგრამ ყოველი ღონე ამაო იყო: აღა-მაჰმად-ხანი, კვლავ თავმომწონე, შემოეპარა ციხის კარებთან და სწრაფად გამოეცხადა ქართველთა ჯარებს. გაფოთრებული ეძებდა მას, ვინც ირანის ტახტს, ხელმწიფებას ქართველთა შორის წაართვა ძალა; მაგრამ ერეკლემ უკვე მთიულეთისკენ მოკურცხლა თავისი ცხენი და სპარსელებს ტკბილი დღეები შეუმცირა!