ვინ ამბობდა ამას? სად ან როდის? ღამეა. მთები და ბარები თოვლით არის დაფარული. იმდენად მჭიდროდ არის ყველაფერი მოცული, რომ თითქოს დედამიწის სიღრმეებიდან ჭრიალის და ჭახჭახის ხმა ისმის.
ბუნება თითქოს კუბოში წევს, სუდარაში გახვეული. არავითარი ხმა, არც მოძრაობა, არც ცელქი მთის ნაკადულის ჩხრიალი არსად ისმის. ნიავიც განგებ შეჩერებულა, რომ არ დაარღვიოს ირგვლივ არსებული სიმშვიდე, არ შეუშალოს ხელი ბუნებას ძილში, დასვენებაში.
ტყე თოვლით არის დაფარული, ხეებს ტანი და ტოტებიც აღარ ეტყობათ. სწორედ ამ დროს, ერთ პატარა გორაზე მგლების ხროვა გროვდებოდა. ზოგი ადრე მოსულიყო და სხვებს ელოდებოდა. ყმუილით, დაბალი, ბოხი ხმით ატყობინებდნენ ამხანაგებს: „მოდით, ნუ დაიგვიანებთო!“
ქვემოდან, შორს მდებარე სოფლიდან გაურკვეველი ხმაური ისმოდა. სახლებიდან ამოსული ბოლი ნისლად, ბურუსად გადაჰფენოდა სოფელს, საბანივით ეფარა. მაღლა ცა გავარვარებული, ვარსკვლავებით მოჭედილი, გაშტერებული დაჰყურებდა დედამიწას.
მგლები ამაღამ სოფელს უნდა ეწვიონ. ეს არის მათი ფიქრი და განზრახვა. ისინი იმიტომ იკრიბებოდნენ ერთად, რომ ტყეში საჭმელი აღარაფერი ეგულებოდათ. ერთი კვირაა მშივრები დახეტიალობენ, თოვლისა და ყინულის გამო მიწასაც კი ვეღარ თხრიდნენ საჭმლის მოსაპოვებლად.
შეიკრიბნენ, დიდი ხროვა შეიკრა. ყველანი კბილებს აკაწკაწებდნენ. შიოდათ, ძალიან შიოდათ! ერთმანეთს ათვალიერებდნენ და ნატრობდნენ, ერთს მეორის ტანზე ერთი წვეთი სისხლი მაინც შეენიშნა, რათა ამით საბაბი ჰქონოდათ, რომ ერთმანეთს დაჰკვდომოდნენ და თავისი თანამოძმე ნაწილ-ნაწილ გაეგლიჯათ. რომელ ერთს ეყოფოდა ერთი მგელი, თითო ლუკმა ხომ არც კი შეხვდებოდათ! არა, ცოტათი მაინც შიმშილს დაიკმაყოფილებდნენ.
საინტერესო სანახავი იყო ამ დროს მგლების შეკრება: ზოგი თოვლზე იწვა, სხვა დაყუნტულიყო (დამჯდარიყო), ზოგიც ფეხზე იდგა კუდებჩამოშვებული, ხოლო ყველას პირები დაღებული ჰქონდა. ასე თათბირობდნენ თარეშის, ლაშქრობის შესახებ.
„კარგი დრო გავიდა, კარგი, ბიჭებო! როგორ ბნელა! აბა, ვისაც თავისი თავის იმედი აქვს, ახლა უნდა ეცადოს,“ – ამბობდა მოხუცი მგელი ტოტია.
„ოღონდაც, ოღონდაც,“ – თქვა მეორემ, – „თუ სხვას ვეღარაფერს მოვიპოვებთ გარეთ, ძაღლები მაინც მოვიტაცოთ. ხომ იცით ჩემი ამბავი? თქვენ ჩაგასაფრებთ, მე გამოვიტყუებ, გავეთამაშები, თავს მოვიკლავ-მოვუკლავ ქედანას, შემოგაგდებთ ზედ და მაშინ თქვენ იცით, როგორ იშრომებთ!“
„რა შვილებმა არ ვიცით ჩვენც, როგორ უნდა ვჭამოთ ლეში,“ – თქვეს სხვებმა სიცილით. თათბირობდნენ ფარეხის (ცხვრის სადგომის) გატეხაზე. ცხვრის მოგონებაზე ყველამ დაღებული, ცეცხლით ანთებული პირები უფრო დააღეს და ნაკვერჩხლებივით გამოაჩინეს დიდრონი კბილები. ერთმანეთს კბილები გაჰკრეს, გაუსვეს: აჩქამდა კბილები და საერთო, საშინელ ცეცხლად აინთო, ირგვლივ ყველაფერი გაანათა.
აიშალნენ იმ იმედით, რომ გაძღებოდნენ, დაეშვნენ თავქვე. წინ ჩაუძღვა ტოტია. გორის პირას რიგში ჩადგნენ – ჩამომწკრივდნენ. იმედი უღვივოდათ გულში, მაგრამ ნახეთ, რომ ბედმა უღალატა. რაც არ მოელოდნენ, ის მოხდა; მოხდა ის, რითაც მათი საქმე ფუჭდებოდა, იშლებოდა; ძალა გამოეცალათ.
რა მოხდა ასეთი? მათ ხომ სიბნელის იმედი ჰქონდათ, მაგრამ ცოტა ხანში შენიშნეს, რომ აღმოსავლეთით ცის პირი ნათდებოდა. ყველანი ერთად შეჯგუფდნენ და იქით მიაპყრეს თვალები. ცოტა ხნის შემდეგ მთვარემ წვერი ამოჰყო. ამოვიდა მთვარე და გაანათა ტყე, მთა, ბნელი კუნჭულები; გაანათა ღრმა ხეობები. შეჯგუფებული მგლები ბრაზმორეულნი იძახდნენ: „ამოდის, ამოდის, ნათდება!“ მთვარისკენ მიპყრობილი მგლების თვალებიდან ზიზღის, სიძულვილის, სისხლის ძიების ისრები იყო გაძაფული. როგორ სწყევლიდნენ მის ამოსვლას!
„გაგიხმეს ფეხი, გაგიწყრეს ღმერთი! ვაი შენ, ვაი შენ გაჩენის დღესა!“ – ამბობდნენ მგლები და თან კბილებს უღრჭენდნენ: „ახ, ნეტავი, ხელში კი ჩაგვაგდებინა, შეგვეჭამა, რომ მოგვესპო მაგისთვის სიცოცხლე.“ ყველაზე მეტად წყრებოდა, ბორგავდა ერთი ბებერი მგელი.
„ბევრჯერ მომიკალ გული,“ – ამბობდა იგი, – „ბევრჯერ დამაღონე, შე წყეულო, შე შეჩვენებულო; ბევრჯერ დამაღონე, გამიმწარე სიცოცხლის დღეები. ბევრის ცხოველის სისხლით ბევრჯერ შევიღებე ცხვირ-პირი, ტოტები და მკერდი; მთელ ორ კვირას დავუმშვენებივარ ამ სისხლსა და ჩემს ტანზე მისი დანახვით შიმშილი მომიკლავს. ნეტავი, მთვარევ, ერთხელ შენთვისაც გამესვა ჩემი ბასრი კბილი, ნეტა შენი სისხლითაც დაემშვენებინა მხარ-ბეჭი და თითები ლეგჩოხა ბიჭს ტოტიას.“
დანარჩენებიც ამასვე ფიქრობდნენ, კვლავ პირდაღებულნი და შეჩერებოდნენ მთვარეს. მთვარე კი ამოდიოდა ზევით და ზევით, ამაღლდა ცაზე; გაანათა ტყეში ხისა და კლდის ძირები, ბნელი ხევები, აგრეთვე გაანათა სოფლად ბნელი კუნჭულები ციხე-კოშკებისა და ძველი შენობების ნანგრევებისა, სასაფლაოს შავ ქვებს თავისი სხივის სანთელი დაუნთო; მადლიანად და ცოცხლად გამოიყურებოდა სასაფლაოც კი.
გაცრუვდა ყოველი იმედი ნადავლის, თარეშობის. დღის სასწორი ღამეა. რაღა ქნან? იმედი გადაუწყდათ, სასოება დაკარგეს, ერთმანეთსღა დაუწყეს თვალიერება; ფიქრობდნენ, არჩევდნენ, ვინ არის ჩვენში შესაწირავი, შესაჭმელიო. ერთი მზად იყო მეორეს დაჰკვდომოდა და შუაზე გაეგლიჯა.
მოხუცი ტოტია, თავპირდასიებული, ბუჩქს უკან დამჯდარიყო, ფიქრებში იყო გართული; იმას ბევრი შიმშილი უნახავს და ბევრი ვაება გამოუცდია, მაგრამ ასე ძალიან იმიტომ არ იყო შეწუხებული, რომ ახლაც სხვისი იმედით ნადირობდა; ახალგაზრდა მგლები უზიარებდნენ იმას საზრდოს.
„ტოტიავ, ეი, არ გესმის?! რას გაჩუმებულხარ, ვერა ხედავ რა ამბავია? ვიღუპებით შიმშილით, ლამის მგლის ნათესაობა, ჯიში გაწყდეს დედამიწის პირისაგან. რას წერს შენი კარაბადინი (ძველი სამედიცინო წიგნი), ბიძიავ?“ – უთხრა მას ერთმა მგელმა და თან ტოტი გაუქნია თავში.
„რას სჩადი, შე ბრიყვო, შე გაუზრდელო ვირო?“ – თქვა წყრომით მოხუცმა მგელმა. სხვა მგლებმაც ყურები აცქვიტეს, იგრძნეს საქმის ვითარება.
„ჰოდა რა?!“ – იღრიალა ყველამ ერთად: – „ძალიან კარგად გიშვრება, შენისთანა ბრიყვზე ერთი ტოტის დაკვრა კიდევაც ცოტაა. კბილი გაუსვით მაგას, კბილი; ეს სინათლე სულ მაგის ბრალია!“ – ღმუოდნენ ყველანი. დიდხანს აღარ აცალეს და თათებს კბილებიც მიაშველეს...
„ბიჭო, ჭკვიანად, ჭკვიანად! რას სჩადით, თქვე ბრიყვებო?“ – ღმუოდა ტოტია და უღრენდა კბილს ხან ერთს, ხან მეორეს, მაგრამ იმისი ღრენა ვის შეაშინებდა? ერთ წამში გათავდა ტოტიას სიცოცხლე; ლეშთან ერთად გათავდა მისი სულიც. ბეწვიც აღარსად ეგდო იმის მრავალტანჯული ტყავისა. ოდნავ თუ სადმე ნასისხლარს შეამჩნევდით, ის იყო.
მგლებს ცოტათი გული დაუმშვიდდათ, მაგრამ კიდევ შიოდათ. შეხედეს ერთმანეთს, შეეშინდა ერთს მეორისა, ალბათ იმიტომ – ახლა მე არ შემჭამონო. შეეშინდათ და გაფრთხნენ. ერთი მეორეს გაურბოდა, ბუჩქნარებში ჩხლაკა-ჩხლუკი ისმოდა და თან თოვლის ჭყრიალი... მთვარე კი ამოვიდა, ამოცურდა მაღლა, თითქმის შუა ცაზე, ნათლად კაშკაშებდა და იქიდან, როგორც დარაჯი, ქვეყნის მტერს აფრთხობდა... მგლები კი გარბოდნენ უგზო-უკვლოდ ტყეში და ყველას პირზე ეკერა: „განათდა, განათდა!“